Czy renta wlicza się do stażu pracy?

Zastanawiasz się, czy renta wlicza się do stażu pracy i jak wpływa na emeryturę? W krótkich słowach można powiedzieć, że raz tak, raz nie – wszystko zależy od rodzaju świadczenia i rodzaju emerytury. Z tego artykułu dowiesz się, kiedy okres pobierania renty liczy się do stażu ubezpieczeniowego, a kiedy ZUS go całkowicie pomija.

Czym różni się staż pracy od stażu ubezpieczeniowego?

Na początku warto jasno rozdzielić dwa pojęcia, które wiele osób stosuje zamiennie. Staż pracy w potocznym rozumieniu to najczęściej lata przepracowane na podstawie umowy o pracę, przydatne np. do dodatku stażowego czy nagrody jubileuszowej. Z kolei staż ubezpieczeniowy to pojęcie z ustawy o emeryturach i rentach z FUS i obejmuje znacznie szerszy katalog okresów niż sama praca.

Staż ubezpieczeniowy to suma okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy składkowe to czas, kiedy były odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne lub na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, na przykład z umowy o pracę, działalności gospodarczej czy umowy zlecenia z obowiązkowymi składkami. Okresy nieskładkowe to czas bez opłacania składek, ale wskazany w ustawie jako ważny przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty.

Jakie okresy uważa się za składkowe?

Do okresów składkowych ZUS dolicza głównie klasyczne zatrudnienie oraz inne aktywności, przy których opłacane są składki. Dla wielu osób to właśnie te okresy są fundamentem przyszłej emerytury, bo mają największy wpływ na prawo do świadczenia i jego wysokość.

Przykładami okresów składkowych są między innymi:

• zatrudnienie na podstawie umowy o pracę,
• prowadzenie działalności gospodarczej z opłacanymi składkami,
• umowy zlecenia z obowiązkiem ubezpieczeń społecznych,
• praca w gospodarstwie rolnym z odprowadzanymi składkami KRUS,
• niektóre okresy służby w formacjach mundurowych, gdy składki trafiają do FUS.

Te okresy budują zarówno staż wymagany do emerytury, jak i podstawę obliczenia jej wysokości. Im ich więcej, tym silniejsza pozycja w systemie ubezpieczeń społecznych.

Co zalicza się do okresów nieskładkowych?

Okresy nieskładkowe są traktowane inaczej, ale wciąż są ważne. Ustawa o emeryturach i rentach z FUS w art. 7 wymienia je szczegółowo. Wiele osób nie wie, że studia dzienne, zasiłek chorobowy czy świadczenie rehabilitacyjne mogą podwyższyć staż ubezpieczeniowy.

Do typowych okresów nieskładkowych należą między innymi: czas pobierania zasiłku chorobowego, zasiłku macierzyńskiego i opiekuńczego, okres studiów wyższych, okres pobierania świadczenia rehabilitacyjnego. Istnieje jednak ważne ograniczenie – łączna długość okresów nieskładkowych nie może być dłuższa niż jedna trzecia udowodnionych okresów składkowych.

Czy renta wlicza się do stażu ubezpieczeniowego?

Pytanie o rentę brzmi prosto, ale odpowiedź zależy od tego, o jakim świadczeniu mowa. Ustawa rozróżnia m.in. rentę chorobową, historyczne renty inwalidzkie oraz współczesną rentę z tytułu niezdolności do pracy. Każdy z tych rodzajów może być potraktowany inaczej przy liczeniu stażu.

Z perspektywy stażu ubezpieczeniowego trzeba sprawdzić dwie rzeczy. Po pierwsze, czy dany rodzaj renty jest wprost wymieniony jako okres nieskładkowy. Po drugie, czy nie istnieje specjalny przepis pozwalający doliczyć okres pobierania renty tylko w ściśle określonej sytuacji, np. po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

Kiedy renta chorobowa jest okresem nieskładkowym?

Renta chorobowa to dziś świadczenie historyczne, zastąpione świadczeniem rehabilitacyjnym. W systemie sprzed 1983 roku przyznawano ją pracownikom, którzy po wyczerpaniu zasiłku chorobowego nadal byli niezdolni do pracy, a rokowania medyczne wskazywały na możliwość powrotu do zatrudnienia.

Obecnie art. 7 pkt 2 ustawy emerytalnej wprost stanowi, że okres pobierania renty chorobowej po ustaniu zatrudnienia jest okresem nieskładkowym. Jeśli więc ktoś rzeczywiście pobierał rentę chorobową, może żądać jej zaliczenia do stażu ubezpieczeniowego. W praktyce dotyczy to głównie osób, które świadczenie to pobierały przed wejściem w życie obecnego systemu.

Dlaczego renta inwalidzka nie jest okresem ubezpieczeniowym?

W wielu sprawach spornych pojawia się pytanie, czy renta inwalidzka może zostać potraktowana jak renta chorobowa i w ten sposób wliczona do stażu. Sąd Najwyższy jasno odpowiedział na to w wyroku z 21 marca 2018 r. (sygn. II UK 1/17), który odnosił się do wniosku o wcześniejszą emeryturę za pracę w szczególnych warunkach.

W tej sprawie ubezpieczony miał łącznie 23 lata, 2 miesiące i 7 dni stażu emerytalnego (okresy składkowe, nieskładkowe i uzupełniające) oraz pobierał przez lata rentę inwalidzką, a później rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy po wypadku przy pracy. Chciał, aby okres pobierania tych świadczeń ZUS zaliczył do wymaganego 25-letniego stażu. Sąd Najwyższy uznał, że okres pobierania renty inwalidzkiej ani renty z tytułu niezdolności do pracy nie jest ani okresem składkowym, ani nieskładkowym w rozumieniu art. 6 i 7 ustawy emerytalnej.

Renta inwalidzka i późniejsza renta z tytułu niezdolności do pracy nie są tożsame z rentą chorobową i nie mogą być traktowane jako okres nieskładkowy z art. 7 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W tym wyroku podkreślono też, że nawet wcześniejsze przepisy (ustawa z 1968 r., ustawa z 1982 r., rozporządzenie z 7 lutego 1983 r.) nie traktowały renty inwalidzkiej jako okresu zatrudnienia, który można doliczyć do stażu wymaganego do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

Renta z tytułu niezdolności do pracy a staż – kiedy jest doliczana?

Obecna ustawa emerytalna wprowadza szczególne rozwiązanie w art. 10a. Przepis ten pozwala uzupełnić brakujący staż emerytalny okresem pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, ale tylko w ściśle opisanej sytuacji – gdy chodzi o zwykłą emeryturę w powszechnym wieku, a nie o emeryturę wcześniejszą.

Art. 10a ma zastosowanie wtedy, gdy osoba osiągnęła powszechny wiek emerytalny, pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a prawo do tej renty ustało z powodu odzyskania zdolności do pracy lub z powodu niezgłoszenia wniosku o jej przedłużenie. W takim przypadku ZUS może w zakresie niezbędnym do uzyskania emerytury doliczyć okres pobierania renty jako okres uzupełniający, ale nie jako klasyczny okres składkowy czy nieskładkowy.

Czy renta wlicza się do stażu przy wcześniejszej emeryturze?

W praktyce jednym z najczęstszych problemów jest sytuacja osób z częściową lub całkowitą niezdolnością do pracy, które pracowały w szczególnych warunkach i chcą skorzystać z wcześniejszej emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej. Warunkiem takiej emerytury jest między innymi 25 lat okresów składkowych, nieskładkowych i uzupełniających oraz 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Sąd Najwyższy w sprawie II UK 1/17 jednoznacznie stwierdził, że do tego 25-letniego stażu nie wolno doliczyć okresów pobierania renty inwalidzkiej ani renty z tytułu niezdolności do pracy. Przepis art. 10a dotyczy wyłącznie emerytury w powszechnym wieku, a nie emerytur „w obniżonym wieku” za pracę w szczególnych warunkach.

Przy ustalaniu prawa do wcześniejszej emerytury z art. 184 ustawy emerytalnej okresu pobierania renty inwalidzkiej nie zalicza się do stażu emerytalnego wymaganego w wysokości 25 lat.

Jak liczy się staż ubezpieczeniowy przy rencie z tytułu niezdolności do pracy?

Aby w ogóle otrzymać rentę z tytułu niezdolności do pracy, trzeba wykazać określony staż ubezpieczeniowy. Wymagany staż zależy od wieku, w którym powstała niezdolność do pracy. Im młodsza osoba, tym krótszego stażu się wymaga.

Przyjmuje się następujące wartości minimalne:

Przy osobach powyżej 30 roku życia obowiązuje dodatkowy warunek. Wymagane 5 lat stażu powinno przypadać na ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o rentę albo przed dniem powstania niezdolności do pracy. Od tej zasady są jednak wyjątki, m.in. dla osób całkowicie niezdolnych do pracy z bardzo długim okresem składkowym (25 lat kobieta, 30 lat mężczyzna) oraz dla osób, które uległy wypadkowi w drodze do pracy lub z pracy, albo bardzo wcześnie, tuż po ukończeniu nauki.

Jak ZUS dolicza okres pobierania renty do stażu pracy przy emeryturze?

Osobnym zagadnieniem jest to, jak ZUS traktuje okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy przy ustalaniu prawa do emerytury w powszechnym wieku. Ustawodawca wprowadził tu wyraźny porządek, w jakiej kolejności liczy się poszczególne okresy, zanim sięgnie się po lata renty.

Najpierw ZUS zlicza okresy składkowe, potem nieskładkowe (ale tylko do jednej trzeciej okresów składkowych), następnie dolicza okresy pracy w gospodarstwie rolnym, prowadzenia gospodarstwa lub składki KRUS. Gdy nawet po ich uwzględnieniu nadal brakuje lat do emerytury, dopiero wtedy ZUS sięga po okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy przyznanej z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Jakie renty można doliczyć do stażu emerytalnego?

Nie każda renta może uzupełnić staż emerytalny. Ustawa wyraźnie wskazuje, które świadczenia z tego tytułu ZUS uwzględni, a które pominie. Wiele osób jest zaskoczonych, że część rent z innych systemów zaopatrzeniowych nie poprawi ich sytuacji w FUS.

Uwzględnia się m.in.:

• rentę z tytułu niezdolności do pracy z FUS, w tym rentę szkoleniową,
• rentę przyznaną na podstawie przepisów sprzed 1 stycznia 1999 r., która stała się rentą z tytułu niezdolności do pracy,
• rentę z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową, jeśli przysługuje z FUS.
• okresy renty, które zakończyły się odzyskaniem zdolności do pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Nie wlicza się natomiast okresów pobierania rent wypłacanych na podstawie ustaw o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, kombatantów, ubezpieczeniu społecznym rolników czy zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy służb mundurowych. Te systemy funkcjonują obok FUS i nie przekładają się na staż ubezpieczeniowy w tym funduszu.

Czy okres pobierania renty zwiększa wysokość emerytury?

Wiele osób liczy, że jeżeli ZUS doliczy do stażu emerytalnego okres pobierania renty, to automatycznie wzrośnie także kwota emerytury. Ustawodawca rozdzielił jednak te dwie kwestie. Okres pobierania renty może wpływać na prawo do emerytury, ale nie na jej wysokość.

Przy obliczaniu świadczenia liczy się przede wszystkim zgromadzony kapitał składkowy na indywidualnym koncie ubezpieczonego i średnie dalsze trwanie życia. Okres renty uzupełnia „brakujące lata”, aby przekroczyć wymagany minimalny staż, nie powoduje jednak zwiększenia podstawy wymiaru, bo za ten czas nie były opłacane składki. To rozróżnienie jest istotne dla osób, które długo pobierały rentę i spodziewają się wyraźnie większej emerytury.

Jak udowodnić okresy do stażu ubezpieczeniowego?

Bez dokumentów nawet najbardziej oczywiste okresy aktywności zawodowej czy nauki nie zostaną przez ZUS zaliczone. Dotyczy to zarówno okresów składkowych, jak i nieskładkowych, w tym okresów renty, jeśli mają zostać użyte do uzupełnienia stażu emerytalnego. W praktyce trzeba podejść do tego jak do zbierania materiału dowodowego do sprawy sądowej.

Najczęściej wykorzystywane są:

• świadectwa pracy z wszystkich miejsc zatrudnienia,
• zaświadczenia z uczelni o okresie studiów,
• zaświadczenia z ZUS o pobieranych świadczeniach (zasiłki, renty, świadczenia rehabilitacyjne),
• dokumenty z KRUS dotyczące okresów ubezpieczenia rolniczego,
• decyzje o przyznaniu renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty inwalidzkiej.

Jeśli ZUS odmówi uwzględnienia danego okresu, ponieważ uważa, że nie mieści się on w katalogu okresów składkowych czy nieskładkowych, pozostaje droga odwoławcza do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W sporach o doliczenie renty do stażu sądy muszą jednak opierać się na obowiązujących przepisach, które w wielu wypadkach – jak pokazała sprawa II UK 1/17 – są dla ubezpieczonych niekorzystne i nie pozwalają zrównywać renty inwalidzkiej z rentą chorobową.